प्रोफेक्स सुपर हे पिकांवरील विविध किडींच्या नियंत्रणासाठी वापरले जाणारे संयुक्त कीटकनाशक आहे. मात्र कोणतेही कीटकनाशक प्रत्येक परिस्थितीत किंवा प्रत्येक किडीवर 100 टक्के परिणाम देईल, असा दावा करणे योग्य नाही. परिणाम हा पीक, किडीचा प्रादुर्भाव, योग्य मात्रा आणि फवारणीच्या पद्धतीवर अवलंबून असतो.
प्रोफेक्स सुपरमध्ये नेमके काय असते?
प्रोफेक्स सुपरच्या उपलब्ध उत्पादन माहितीनुसार यामध्ये प्रोफेनोफॉस 40 टक्के आणि सायपरमेथ्रिन 4 टक्के EC हे दोन सक्रिय घटक आहेत. हे दोन्ही घटक वेगवेगळ्या पद्धतीने किडींवर परिणाम करतात. प्रोफेनोफॉस हा ऑर्गेनोफॉस्फेट गटातील घटक असून सायपरमेथ्रिन हे सिंथेटिक पायरेथ्रॉइड गटातील कीटकनाशक आहे.
या संयोजनामुळे विशेषतः चावणाऱ्या आणि काही रसशोषक किडींच्या नियंत्रणासाठी उत्पादनाचा वापर केला जातो. उपलब्ध उत्पादन माहितीत कापूस पिकातील बोंडअळी समूहाच्या नियंत्रणाचा विशेष उल्लेख आढळतो.
प्रोफेक्स सुपर किडींवर कसे काम करते?
प्रोफेनोफॉस आणि सायपरमेथ्रिन यांची कार्यपद्धती वेगळी असल्यामुळे संयोजनाला व्यापक कीटकनाशक परिणाम मिळतो. प्रोफेनोफॉस किडीच्या मज्जासंस्थेशी संबंधित एन्झाइमच्या कार्यावर परिणाम करतो, तर सायपरमेथ्रिन किडीच्या मज्जासंस्थेतील सोडियम चॅनेलवर परिणाम करून तिच्या हालचाली आणि कार्यामध्ये अडथळा निर्माण करते.
उत्पादनाच्या माहितीनुसार यामध्ये संपर्क तसेच पोटातून होणारी क्रिया असल्याचे नमूद केले आहे. त्यामुळे औषध किडीच्या शरीरावर लागल्यास किंवा फवारणी केलेल्या वनस्पतीचा भाग किडीने खाल्ल्यास परिणाम होऊ शकतो.
कोणत्या किडींसाठी उपयोग होऊ शकतो?
प्रोफेक्स सुपरचा वापर प्रामुख्याने बोंडअळी समूहासारख्या चावणाऱ्या किडींच्या नियंत्रणासाठी केला जातो. उपलब्ध माहितीनुसार कापूस हे त्याच्या प्रमुख वापरांपैकी एक आहे. काही उत्पादन माहितीत इतर पिकांमधील विविध किडींचाही उल्लेख आढळतो; मात्र प्रत्येक पिकासाठी वापर करण्यापूर्वी त्या पिकासाठी उत्पादनाचे लेबल आणि अधिकृत शिफारस तपासणे महत्त्वाचे आहे.
शेतकऱ्यांनी केवळ किड दिसत आहे म्हणून कोणतेही औषध अंदाजाने फवारू नये. किडीची अचूक ओळख, तिची अवस्था आणि पिकाची स्थिती लक्षात घेऊन कीटकनाशकाची निवड करणे अधिक योग्य ठरते.
प्रोफेक्स सुपरपेक्षा भारी कीटकनाशक आहे का?
शीर्षकात म्हटल्याप्रमाणे प्रोफेक्स सुपरपेक्षा एखादे कीटकनाशक “भारी” किंवा 100 टक्के परिणाम देणारे आहे, असे सर्व परिस्थितींमध्ये सांगता येत नाही. प्रत्येक कीटकनाशकाचा उपयोग विशिष्ट किडी, पीक आणि परिस्थितीनुसार बदलतो.
काही शेतकऱ्यांना एखाद्या उत्पादनाचा चांगला अनुभव येऊ शकतो, तर दुसऱ्या शेतात किडीची प्रजाती, प्रादुर्भावाची तीव्रता किंवा आधीच्या फवारण्यांमुळे परिणाम वेगळा दिसू शकतो. त्यामुळे केवळ ब्रँडच्या नावावरून सर्वात प्रभावी औषध ठरवणे योग्य नाही.
फवारणी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?
कीटकनाशक वापरताना उत्पादनाच्या लेबलवरील पीक, लक्ष्य किड, मात्रा, पाण्याचे प्रमाण आणि प्रतीक्षा कालावधी यांचे पालन करणे आवश्यक आहे. उपलब्ध उत्पादन माहितीत प्रोफेक्स सुपरच्या काही शिफारशींसाठी 14 दिवसांचा काढणीपूर्व कालावधी नमूद आहे; मात्र प्रत्यक्ष वापरासाठी संबंधित उत्पादनाच्या अधिकृत लेबलवरील सूचना अंतिम मानाव्यात.
फवारणीच्या वेळी औषधाची मात्रा स्वतःहून वाढवणे टाळावे. जास्त औषध वापरल्याने परिणाम हमखास चांगला होतो असे नाही. उलट पिकावर अनावश्यक रासायनिक ताण, अवशेष आणि इतर जोखीम वाढू शकतात.
प्रोफेक्स सुपर किंवा कोणतेही दुसरे कीटकनाशक वापरताना या बाबी महत्त्वाच्या आहेत:
- लक्ष्य किड आणि तिची अवस्था योग्य प्रकारे ओळखावी
- उत्पादनाच्या लेबलवरील मंजूर पीक आणि किडीसाठीच वापर करावा
- शिफारस केलेली मात्रा आणि फवारणीची पद्धत पाळावी
- फवारणी करताना आवश्यक सुरक्षा साधनांचा वापर करावा
100 टक्के रिझल्टचा दावा का टाळावा?
शेतीमध्ये कीटकनाशकाचा परिणाम अनेक घटकांवर अवलंबून असतो. किडीचा प्रादुर्भाव किती आहे, किड कोणत्या अवस्थेत आहे, फवारणी पानांच्या कोणत्या भागावर पोहोचली, हवामान कसे आहे आणि योग्य मात्रा वापरली आहे की नाही, यामुळे अंतिम परिणाम बदलू शकतो.
याशिवाय एकाच प्रकारचे कीटकनाशक वारंवार वापरल्यास काही किडींमध्ये प्रतिकारशक्ती निर्माण होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे कीड नियंत्रणासाठी एकात्मिक कीड व्यवस्थापन, योग्य निरीक्षण आणि गरजेनुसार वेगवेगळ्या कार्यपद्धतीच्या कीटकनाशकांचा विवेकी वापर महत्त्वाचा ठरतो.
निष्कर्ष
प्रोफेक्स सुपर हे प्रोफेनोफॉस 40 टक्के आणि सायपरमेथ्रिन 4 टक्के EC असलेले संयुक्त कीटकनाशक असून बोंडअळी समूहासह काही किडींच्या नियंत्रणासाठी वापरले जाते. त्याची दोन सक्रिय घटकांवर आधारित कार्यपद्धती हे त्याचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.
मात्र “प्रोफेक्स सुपरपेक्षा भारी” किंवा “100 टक्के रिझल्ट” असा सार्वत्रिक निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकातील नेमकी कीड ओळखून, अधिकृत लेबलवरील शिफारशी तपासून आणि योग्य मात्रा व फवारणी पद्धतीनुसारच कीटकनाशकाचा वापर करावा.
